Навіны

У Вільні вечарам 25 студзеня Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі правёў білатэральную сустрэчу са Святланай Ціханоўскай, кіраўніцай Аб’яднанага Пераходнага Кабінета Беларусі.

Ціханоўская ад імя беларусаў выказала поўную падтрымку ўкраінскаму народу, які змагаецца за свабоду і адзначыла выключнае асабістае лідарства прэзідэнта Зяленскага, і падзякавала за моцную прамову на цырымоніі ўшанавання паўстанцаў 1863 году.

Яна падзякавала Прэзідэнту за ягоную падтрымку дэмакратычнай Беларусі, і за тое, што кіраўніцтва Украіны раздзяляе беларусаў і рэжым. Ціханоўская асобна згадала беларускіх добраахвотнікаў, валанцёраў, а таксама партызанаў, незаконна асуджаных за салідарнасць і падтрымку Украіны, а таксама беларусаў ва Украіне. Беларуская лідарка таксама асобна звярнула ўвагу на лёс палонных беларускіх добраахвотнікаў.

Ціханоўская падзякавала Прэзідэнту, а таксама ягонай камандзе (у прыватнасці Кіраўніку адміністрацыі прэзідэнта — Кірылу Буданаву) за прыняццё апошняй групы вызваленых палітвязняў. Бакі абмеркавалі працэс вызваленняў, наступныя крокі і гатоўнасць Украіны аказваць падтрымку падобнага кшталту надалей.

Ціханоўская і Зяленскі таксама абмеркавалі санкцыйную палітыку, супольную стратэгію з еўрапейскімі і амерыканскімі партнёрамі, прыцягненне да адказнасці Лукашэнкі, і памагатых рэжыму, у тым ліку — за вываз украінскіх дзяцей.

Ціханоўская прапанавала прызначыць спецпасланніка па Беларусі, гэтак жа як гэта зрабілі шматлікія іншыя дэмакратычныя краіны. А таксама больш шчыльнае супрацоўніцтва з Місіяй дэмакратычных сілаў у Кіеве.Таксама абмеркавалі візіт Ціханоўскай ва Украіну: Прэзідэнт Зяленскі запрасіў Ціханоўскую наведаць Кіеў.

Ціханоўская падкрэсліла, што лёсы вольнай Беларусі і Украіны ўзаемазвязаныя, і што яна, ейная каманда і АПК будуць радыя яшчэ больш шчыльнаму супрацоўніцтву з Украінай.

Крыніца: Святлана Ціханоўская

Пра гэта паведаміла прадстаўніца будучага Народнага консульства Беларусі ў Ніцы (аб адкрыцці якога мы абвесцім у бліжэйшы час):

«Гэта першы вядомы нам выпадак падачы на грамадзянства з ужо пратэрмінаваным пашпартам і атрымання грамадзянства ў Францыі.

Беларус, які ўжо доўгі час жыве ў Францыі, нарэшце атрымаў станоўчы адказ пасля трэцяга запыту на грамадзянства. Першыя два разы ён падаваў яшчэ з дзеячым пашпартам, а на трэці раз новае дасье было падана на паперы пасля таго, як прэфектура згубіла папярэднія лічбавыя запыты.

На суразмове па грамадзянству ў прэфектуры агент дакладна распытаў пра абставіны немагчымасці замены пратэрмінаванага пашпарту РБ і атрымаў ад беларуса абгунтаваныя адказы і адпаведныя даведкі.

Справа была разгледжана менш за год і ў студзені ён стаў французкім грамадзянінам».

Крыніца: Народныя амбасады Беларусі

Святлана Ціханоўская ўзяла ўдзел у міжнародным брыфінгу «Ці здольная Расія падтрымліваць ваенную эканоміку?», які быў прысвечаны палітычным і бяспекавым наступствам расійскай ваеннай эканомікі для Еўропы. У брыфінгу таксама ўдзельнічалі прэм’ер-міністр Малдовы Аляксандру Мунцяну, міністрка замежных справаў Румыніі Оана-Сільвія Цойу.

Падчас дыскусіі асноўная ўвага была нададзеная эфектыўнасці санкцыяў, іх уплыву на здольнасць Расіі весці вайну і тым рашэнням, якія стаяць перад еўрапейскімі лідарамі.

Адказваючы на пытанне пра частковае змякчэнне санкцыяў ЗША, Святлана Ціханоўская адзначыла, што санкцыі ЗША накіраваныя на вызваленне людзей і могуць змякчацца пры спыненні рэпрэсіяў, у той час як санкцыі Еўрапейскага Саюза з’яўляюцца значна мацнейшымі і павінны заставацца ў сіле да дасягнення доўгатэрміновых зменаў — спынення ўдзелу рэжыму ў вайне, аднаўлення суверэнітэту Беларусі і яе ператварэння ў дэмакратычную краіну.

Святлана Ціханоўская:
«Без санкцыяў і міжнароднай ізаляцыі рэжым Лукашэнкі не пачаў бы вызваляць палітычных зняволеных. Ён робіць гэта не з гуманнасці — санкцыі б’юць, ізаляцыя б’е, і ён разумее, што апынуўся ў тупіку. Менавіта таму ён гатовы аддаваць нават сваіх самых небяспечных апанентаў у абмен на палёгку.

Але зняцце або істотнае змякчэнне санкцыяў супраць рэжыму небяспечнае, бо яно непасрэдна ўзмацняе Расію: беларуская эканоміка працуе на расійскую ваенную машыну, Беларусь выкарыстоўваецца як шлях абыходу санкцыяў, а яе прадпрыемствы ўдзельнічаюць у вытворчасці ўзбраенняў».

Крыніца: Святлана Ціханоўская

Апублікаваная інструкцыя, згодна з якой пашпарты грамадзян Беларусі, што знаходзяцца ў Іспаніі, будуць прызнавацца сапраўднымі нават пасля заканчэння тэрміну дзеяння — без неабходнасці атрымання cédula de inscripción 

Гэта стала вынікам дамоўленасцяў Офіса Святланы Ціханоўскай з уладамі Іспаніі. 20 чэрвеня 2025 году Святлана Ціханоўская дамовілася пра гэта з міністрам замежных справаў Хасэ Мануэлем Альбарэсам, дамоўленасці былі фіналізаваныя ў студзені 2026 пры падтрымцы іншых міністэрстваў.

22 студзеня на палях Міжнароднага эканамічнага форуму Святлана Ціханоўская падзякавала міністру замежных справаў Іспаніі Хасэ Мануэлю Альбарэсу за важнае рашэнне для беларусаў: Іспанія будзе прызнаваць пратэрмінаваныя пашпарты грамадзянаў Беларусі. Гэта дазволіць людзям працягваць вырашаць адміністрацыйныя і міграцыйныя пытанні без дадатковых бар’ераў.

Святлана Ціханоўская:
«Шчыра дзякую ўладам Іспаніі за гэтае рашэнне. І асобна — беларускай дыяспары ў Малазе, Алікантэ, Барселоне, Валенсіі, Мадрыдзе і на Канарскіх астравах, Народным Амбасадам, асобна арганізацыі Associació RAZAM Bielorússos de Catalunya, якія паслядоўна дапамагалі яго прасоўваць. Гэта вялікая праца, і яна стала магчымай дзякуючы шматлікім людзям па абодва бакі. Дзякуй усім. Гэта той выпадак, калі доўгая праца дае вельмі канкрэтны вынік для беларусаў».

Крыніца: Святлана Ціханоўская

Паводле звестак Праваабарончага цэнтра "Вясна", з 2020 года ў Беларусі пад палітычны крымінальны пераслед патрапілі мінімум 100 замежных грамадзян, з іх 27 — жанчыны. Вядома, што з іх найменей 75 чалавек адправілі ў калоніі па крымінальных справах. У выніку памілаванняў пры садзейнічанні ЗША і ўкраінскага абмену былі вызваленыя не менш за 29 замежнікі. Пры гэтым, 22 грамадзяніна іншых краін застаюцца ўтрымлівацца ў беларускіх месцах няволі. Гэта палітзняволеныя, якія маюць грамадзянства Расеі, Украіны, Літвы, Францыі, Латвіі, Польшчы. "Вясна" распавядае пра сітуацыю з палітычным пераследам замежнікаў у Беларусі на цяперашні момант і ўзгадвае гісторыі некаторых з іх.

Колькі замежнікаў утрымліваюцца за кратамі?

З 2020 года ў Беларусі пад палітычны крымінальны пераслед патрапілі мінімум 100 замежных грамадзян. Па стане на 20 студзеня 2026 года, у месцах няволі ўтрымліваюцца мінімум 22 замежных грамадзяніна, якіх затрымалі паводле палітычных матываў. Сярод іх — адна жанчына, грамадзянка Расейскай Федэрацыі.

Замежныя грамадзяне цяпер утрымліваюцца з кратамі за "агентурную дзейнасць", "шпіянаж", "садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці", "заклікі да санкцый", "удзел у дзеяннях, што груба парушае грамадскі парадак", "дыскрэдытацыю Беларусі", "акт тэрарызму" і нават "міжнародны тэрарызм". На дадзены момант шэсць замежнікаў утрымліваюцца за кратамі ў Беларусі ў сувязі з вайной ва Украіне. Пяць грамадзян іншых краін уключаны ў так званы "спіс тэрарыстаў".

61 замежнік мае статус "былога палітвязня" ў Беларусі. Не менш за 29 замежнікаў былі памілаваны і дэпартаваны з Беларусі.

Бізнэсовец з грамадзянствам Літвы і Францыі

Сяргей Ботвіч ураджэнец Беларусі, але мае грамадзянства Літвы і Францыі. 61-гадовага бізнесоўца абвінавацілі ў 2022 годзе паводле двух артыкулах — "шпіянаж" (арт. 358 КК) і "агентурная дзейнасць" (арт. 358-1 КК). Яму прызначылі 13 гады пазбаўлення волі. Ён адбывае тэрмін у "Воўчых норах. Пра падрабязнасці ягонай справы стала вядома з ліста, які ён перадаў на волю з калоніі. З ліста вынікае, што Ботвіч настойвае на сваёй невінаватасці і лічыць сябе палітычным закладнікам.

"Людзі, будзьце пільныя! — паўтарае ён у канцы ліста зварот чэшскага антыфашыста часоў Другой сусветнай вайны Юліюса Фучэка. — У такой сітуацыі можа апынуцца кожны жыхар Еўрасаюза!" — засцерагае Ботвіч.

У снежні 2025 года адзін з вызваленых перадаў "Люстэрку", што палітвязень Сяргей Ботвіч абвясціў галадоўку. Галадоўка ўскладняецца наяўнасцю ў палітвязня сур’ёзных захворванняў.

"Лекаў, якія яму неабходныя, у Беларусі няма, а родным прынесці яму патрэбныя прэпараты не дазваляюць. Галадоўка для яго — гэта смяротная рызыка", — паведаміла крыніца, падкрэсліваючы: тое, што Ботвіч вырашыў пайсці на галадоўку, сведчыць пра тое, што іншых варыянтаў у яго не засталося.

Грамадзянін Латвіі на прымусовым лячэнні

У Беларусі асуджаны 45-гадовы грамадзянін Латвіі Дзмітрый Сіўко. У 2022 годзе ў судзе Чыгуначнага раёна Гомеля яго асудзілі паводле арт. 369 Крымінальнага кодэкса (абраза прадстаўніка ўлады). Мужчыне прызначылі прымусовае лячэнне ў псіхіятрычным стацыянары з узмоцненым наглядам. Далейшы яго лёс і дакладнае месцазнаходжанне праваабаронцам невядомыя.

Шэсць грамадзян Украіны ўтрымліваюцца ў калоніях 

Паводле інфармацыі "Вясны", мінімум шэсць грамадзян Украіны адбываюць тэрміны паводле палітычна матываваных прысудаў. Праваабаронцы фіксавалі, што з пачаткам поўнамаштабнай вайны ва Украіне ўзмацніўся ціск на ўкраінцаў у Беларусі. На памежных пунктах іх дасканала дапытваюць, а некаторых не ўпускаюць у краіну без тлумачэнняў прычын нават да гэтага часу. У Беларусі затрымліваюць грамадзян Украіны за "агентурную дзейнасць", "шпіянаж" і "спробы дыверсій". Іх падазраюць у супрацы з украінскімі спецслужбамі. Нядаўна праваабаронцам "Вясны" распавялі сваю жудасную гісторыю сям'я з Украіны, якую ўтрымлівалі за кратамі ў невыносных умовах без прад'яўлення абвінавачвання. Катаваннямі ды ціскам у іх выбівалі прызнанні ў супрацы з замежнымі спецслужбамі.

Грамадзяніна Украіны Сяргея Бойку, які жыў у Нароўлі, судзілі ў Гомельскім абласным судом у чэрвені 2023 года паводле арт. 358-1 Крымінальнага кодэкса (агентурная дзейнасць). Сутнасць абвінавачвання невядомая. Яму прызначылі сем гадоў калоніі. Свой тэрмін Сяргей адбывае цяпер у наваполацкай калоніі № 1.

Бацьку і сына Сяргея і Паўла Кабарчукоў праўладныя крыніцы называюць "дыверсантамі СБУ". У лютым 2024 года ў Лельчыцкім раёне быў абʼяўлены рэжым "контртэрарыстычнай аперацыі". Пазней КДБ адсправаздачыўся пра затрыманне "тэрарыстаў", нібыта адпраўленых СБУ праводзіць тэракты ў Беларусі і РФ. У кастрычніку 2024 году ў Гомельскім абласным судзе бацьку і сыну абвясцілі прысуд — па 20 гадоў пазбаўлення волі, а таксама штрафу 700 базавых велічыняў (28 тысяч рублёў). Іх прызналі вінаватымі паводле ч. 3 арт. 289 КК (акт тэрарызму), ч. 4 арт. 295 КК (незаконныя дзеянні ў дачыненні да агнястрэльнай зброі, боепрыпасаў і выбуховых рэчываў), арт. 358-1 КК (агентурная дзейнасць), ч. 3 арт. 333-1 КК (незаконнае перамяшчэнне праз мяжу атрутных рэчываў, агнястрэльнай зброі, боепрыпасаў, выбуховых рэчываў).

Украінскага егера Вячаслава Бародзія затрымалі 1 верасня 2023 года ў Ельскім раёне Беларусі, які мяжуе з Жытомірскай вобласцю Украіны. Вядома, што Вячаслаў нарадзіўся ў Жытомірскай вобласці, некаторы час жыў у Мазыры, а потым вярнуўся ва Украіну і працаваў егерам, выхоўвае трох дзяцей. У прапагандысцкім фільме, з якога і стала вядома пра затрыманне Вячаслава, распавялі, што Бародзій пасля пачатку поўнамаштабнай вайны нібыта прайшоў падрыхтоўку ў навучальным цэнтры Галоўнага ўпраўлення разведкі Мінабароны Украіны і што "з сакавіка 2023 года, акрамя ГУР Мінабароны, ён стаў супрацоўнічаць яшчэ і са Службай бяспекі Украіны". Другога снежня 2024 году Гомельскі абласны суд прызнаў вінаватым Бародзія паводле арт. 295 КК, арт. 333-1 КК, арт. 358-1 КК, арт. 371 КК і арт. 371-1 КК. Суддзя Яўген Шаршнёў прызнаў яго вінаватым і прызначыў 10 гадоў пазбаўлення волі ва ўмовах узмоцненага рэжыму. Таксама яму прызначылі штраф памерам 550 базавых велічыняў.

Па "брэсцкай справе" да пяці гадоў калоніі асудзілі грамадзянін Украіны Станіслава Філімонава, які родам з Адэсы. Яго затрымалі 17 траўня 2021 года. Мужчына адбывае тэрмін у віцебскай калоніі № 3.

Івана Ліхалата затрымалі ў верасні 2023 года нібыта за падрыхтоўку тэракта чыгункі ў Талачынскім раёне і "агентурную дзейнасць". 18 снежня 2024 года Івана асудзілі на тэрмін 20 гадоў пазбаўлення волі ў калоніі ўзмоцненага рэжыму. Пры гэтым першыя тры гады ён будзе адбываць пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі ў турме. 

Па памілаванні і абмене з 2020 года вызвалілі каля 20 грамадзян Украіны.

Два грамадзяніна Польшчы ўтрымліваюцца за кратамі ў Беларусі паводле палітычных матываў

Чацвёртага верасня 2025 году дзяржаўныя прапагандысцкія медыя паведамілі пра затрыманне ў Лепелі 27-гадовага польскага манаха Гжэгажа Гавела з Кракава. Яго абвінавачваюць у "шпіянажы" (арт. 358 Крымінальнага кодэкса) — нібыта за атрыманне плана беларуска-расійскіх вучэнняў "Захад-2025". Намеснік міністра замежных спраў Польшчы Марцін Басацкі ў тэлевізійным эфіры ўвечары чацвёртага верасня паведаміў, што інфармацыя пра затрыманне Гжэгажа Гавела беларускім КДБ цяпер правяраецца. Ён падкрэсліў, што гэта можа быць правакацыя альбо сфальсіфікаваная гісторыя. Басацкі адзначыў, што Польшча і краіны NATO з трывогай назіраюць за вучэннямі «Захад-2025», дзе адпрацоўваюцца розныя маштабныя сцэнары. Паводле яго беларускія ўлады ўжо неаднаразова выкарыстоўвалі правакацыі ў адносінах да Польшчы, таму і цяпер неабходна спакойна ацаніць сітуацыю. Дыпламат нагадаў таксама, што нядаўна спецыяльны прадстаўнік прэзідэнта ЗША Дональда Трампа генерал Келаг наведаў не толькі Маскву, але і Мінск. Гэта, паводле Басацкага, можа сведчыць пра спробы наладзіць пэўны дыялог. Аднак калі на гэтым фоне адбываюцца такія інцыдэнты, то «гэта дрэнны сігнал». 

Летам 2023 года ў Брэсцкім абласным судзе разглядалі справу Томаша Бярозы, якога абвінавацілі паводле ч.1 арт. 358-1 КК (агентурная дзейнасць) і арт. 358 (шпіянаж). Яму прызначылі 14 гадоў калоніі. Прапагандысты ў фільме "Контрвыведка КДБ Беларусі супраць спецслужбаў Польшчы. Агенты і здраднікі" паказалі напрыканцы 2024-га года яго затрыманне і распавялі падрабязнасці пераследу.

Нагадаем, у выніку памілавання 21 чэрвеня 2025 года пры садзейнічанні Дзярждэпартамента ЗША на волю выйшаў паляк Ежы Жывалеўскі, а 13 снежня быў вызвалены і выдвараны з краіны ў складзе 123 чалавек грамадзянін Польшчы Раман Галуза, які ўтрымліваўся за кратамі з ліпеня 2022 года.

За кратамі ўтрымліваюцца мінімум 11 палітзняволеных з расейскім грамадзянствам

Палова з арыштаваных замежнікаў за кратамі складаюць грамадзян Расеі — 11 чалавек. З 2020 года вядомая толькі адна гісторыя памілавання грамадзянкі Расейскай Федэрацыі — гутарка ідзе пра Сафію Сапегу, якую затрымалі разам з Раманам Пратасевічам у выніку вымушанай пасадкі самалёта Ryanair у Мінску. Два грамадзяніна Расеі — Дзмітрый Шлетгаўэр і Андрэй Паднябенны — памерлі за кратамі.

Нагадаем, па "справе Ціханоўскага" да 16 гадоў калоніі быў асуджаны грамадзянін Расеі Дзмітрый Папоў, затрыманы яшчэ 4 чэрвеня 2020 года. Яго абвінавацілі ў мадэрацыі сацыяльных сетак "Краіны для жыцця" і асудзілі паводле чатырох артыкулаў Крымінальнага кодэкса. У кастрычніку 2022 года стала вядома, што палітвязня перавялі на турэмны рэжым.

"У лагерах яшчэ расеец Дзмітрый Папоў, блогер Уладзімір Цыгановіч і Арцём Сакаў. Ім таксама стварылі невыносныя ўмовы, іх пастаянна караюць штрафным ізалятарам, Цыгановіча ўжо тры разы "раскруцілі" па 411-м артыкуле, яго бясконца пераводзяць па новых калоніях. Іх затрымалі разам са мной задоўга да выбараў, яны абсалютна нічога не здзяйснялі і невінаватыя, але рэжым чамусьці працягвае з іх здзекавацца", — напісаў у сваім тэлеграм-канале днямі фігурант гэтай справы Ігар Лосік.

З 2021 года за кратамі ўтрымліваецца Ягор Дуднікаў. У Мінску яго асудзілі тады яшчэ 20-гадовага хлопца асудзілі да 11 гадоў калоніі за тое, што ён агучваў відэаролікі і аўдыёпаведамленні ў тэлеграм-канале "ОГСБ". Пасля затрымання ён сутыкнуўся з катаваннямі. Летам 2022 года яго перавялі з бабруйскай калоніі на турэмны рэжым. 

Па "справе падрыхтоўкі дыверсій у Гродне" 11 красавіка 2024 года да 23 гадоў калоніі асудзілі грамадзяніна Расіі Аляксея Кулікова. Па версіі КДБ, Аляксей здымаў на фота аб'екты ў Гродне для "ўкраінскіх спецслужб" — ваенкамат Гродна і Гродзенскага раёна, вайсковую частку 41780, нафтабазу раёна Аульс, нафтабазу раёна Дзевятоўка, генконсульства РФ. Кулікову выставілі абвінавачванні паводле ч. 2 арт. 289 (акт тэрарызму) і ч. 2 арт. 126 (акт міжнароднага тэрарызму) Крымінальнага кодэкса. Апошняе слова Кулікоў вымавіў па-ўкраінску.

У чэрвені 2024 года да шасці гадоў калоніі асудзілі супрацоўніка стаматалагічнай паліклінікі і грамадзяніна Расіі Эдуарда Кашэцяна. Яго затрымалі ў верасні 2023-га за чат, у якім яны з сябрамі абмяркоўвалі розныя падзеі. Эдуарда абвінавацілі ў «распальванні варажнечы групай асобаў» (ч. 3 арт. 130 КК), «дыскрэдытацыі Беларусі» (арт. 369-1 КК), «рэабілітацыі нацызму, здзейсненая групай асобаў або з цяжкімі наступствамі» (ч. 3 арт. 130-1 КК), «удзел у дзеяннях, якія груба парушаюць грамадскі парадак» (ч. 1 арт. 342 КК) і «абразе Лукашэнкі» (ч. 1 арт. 368 КК). Свой тэрмін мужчына адбывае ў магілёўскай калоніі № 15.

У кастрычніку 2024 года па "справе Мачулішч" да дзевяці гадоў калоніі быў асуджаны Алег Сычоў, які мае расейскае грамадзянства. Тэрмін адбывае ў калоніі № 22.

У верасні 2025 года грамадзянку Расіі Яраславу Храмчанкову асудзілі паводле арт. 361-4 (садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці) і 369-1 (дыскрэдытацыя Беларусі) Крымінальнага кодэксу. Гомельскі абласны суд прызначыў ёй тры гады пазбаўлення волі ў калоніі ва ўмовах агульнага рэжыму. Верагодна, яе асудзілі па справе “Беларускага гаюна”.

Таксама за кратамі ўтрымліваюцца грамадзяне Расеі Айрат Халікаў, Аляксандр Смірноў, Аляксандр Мар'ясаў, Максім Гелясін, Павел Аляксееў.

Крыніца: ПЦ "Вясна"

Падчас Сусветнага эканамічнага форуму ў Давосе кіраўніца Аб’яднанага Пераходнага Кабінета Святлана Ціханоўская правяла сустрэчу з Сымонам Мідэрам, генеральным дырэктарам PKO Bank Polski — найбуйнейшага дзяржаўнага банка Польшчы. Гэты банк з’яўляецца нумарам адзін у Польшчы па колькасці індывідуальных і карпаратыўных беларускіх кліентаў.

Паводле гендырэктара, іх банк заўжды імкнуўся і будзе падтрымліваць беларусаў. І наяўныя абмежаванні, не звязаныя з палітыкай ці рашэннямі ўласна банка, а банк кіруецца новымі рэгуляцыямі Еўрасаюзу, звязаных з вайной і накіраваных найперш на закрыццё лазеек у абыходзе санкцыяў рэжымамі ў Беларусі і Расіі.

Падчас сустрэчы абмеркавалі найбольш вострыя праблемы з адкрыццём банкаўскіх рахункаў беларусамі, (https://news.zerkalo.io/economics/115197.html) якія пакуль не маюць ВНЖ ці дазволу на працы ў Польшчы, ці ў якіх пратэрмінаваных пашпартоў, і як можна іх вырашыць, у тым ліку на еўрапейскім узроўні.

Ціханоўская прапанавала варыянты рашэнняў і ў тым ліку ўвядзення выключэнняў для беларусаў, што патрабуе дадатковых кансультацыяў з еўрапейскімі рэгулятарамі. Таксама абмеркавалі магчымасці падтрымкі для дробнага беларускага бізнесу і правядзенне супольных мерапрыемстваў.

Святлана Ціханоўская:
«Мы абмеркавалі вострыя праблемы, з якімі сутыкнуліся тысячы беларусаў у Польшчы. Спадар Мідэра выдатна разумее, што гаворка ідзе пра людзей, якія легальна жывуць у Польшчы, плацяць падаткі, ствараюць бізнесы і ўносяць уклад у эканоміку. І для іх жыцця патрэбныя зразумелыя, празрыстыя і бяспечныя правілы. Менавіта такія рашэнні абараняюць і банкі, і людзей, і ўмацоўваюць еўрапейскую салідарнасць у час, калі Беларусь змагаецца за свабоду і незалежнасць».

Нядаўна Павел Латушка, намеснік кіраўніцы Аб’яднанага Пераходнага Кабінета і кіраўнік НАУ, накіраваў афіцыйныя звароты ў Komisja Nadzoru Finansowego і PKO Bank Polski, каб дамагчыся спынення празмерных блакаванняў і пацвердзіць права беларусаў, якія легальна знаходзяцца ў Польшчы, карыстацца банкаўскімі рахункамі на падставе часовых дакументаў.

Крыніца: Святлана Ціханоўская

Падчас візіту ў Мадрыд дыпламатычны дарадца Святланы Ціханоўскай Дзяніс Кучынскі правёў сустрэчу з дзяржаўным сакратаром Міністэрства замежных справаў Іспаніі Дыега Марцінасам Беліа.

У ходзе сустрэчы бакі вызначылі ключавыя напрамкі супрацоўніцтва з дэмакратычнымі сіламі Беларусі, закранулі актуальныя міжнародныя і гуманітарныя пытанні, сітуацыю з палітычнымі зняволенымі і санкцыйную палітыку Еўрапейскага Саюза і Іспаніі ў дачыненні да рэжыму Лукашэнкі. 

Асобнай тэмай сустрэчы стала пытанне адкрыцця Місіі дэмакратычных сілаў Беларусі ў Мадрыдзе, якая можа стаць важным цэнтрам каардынацыі дзейнасці беларускага прадстаўніцтва і падтрымкі беларусаў у Іспаніі.

Дзяніс Кучынскі перадаў дзяржаўнаму сакратару дакумент з апісаннем існуючых праблемаў і магчымых шляхоў іх вырашэння, які быў падрыхтаваны на аснове прапановаў беларусаў Іспаніі. Асаблівая ўвага ў дакуменце нададзеная пытанням прызнання пратэрмінаваных беларускіх пашпартоў для тых, хто не можа вярнуцца ў Беларусь для іх абнаўлення, а таксама распрацоўцы нацыянальных рэкамендацыяў для іспанскіх органаў пры разглядзе працэдураў легалізацыі.

Дзяржаўны сакратар пацвердзіў, што разумее складанасць узнятых пытанняў і надае ім асабістую ўвагу. Ён выказаў гатоўнасць падтрымаць іх вырашэнне і накіраваць адпаведныя звароты з мэтай падтрымкі беларусаў у Іспаніі.

Дзяніс Кучынскі: 

«Я адмыслова прыляцеў у Мадрыд, каб правесці сустрэчу на высокім узроўні з першым намеснікам Міністра замежных справаў Іспаніі. Нашая размова доўжылася амаль тры гадзіны — і гэта паказвае, наколькі сур’ёзна іспанскі бок ставіцца да супрацоўніцтва з беларускімі дэмсіламі, а таксама да праблемаў беларусаў. Мы дамовіліся пра канкрэтныя наступныя крокі па магчымасцям падтрымкі беларусаў, якія жывуць у Іспаніі. Дыега Марцінас запэўніў, што Міністэрства замежных справаў і надалей будзе дапамагаць у прасоўванні і вырашэнні гэтых пытанняў разам з іншымі дзяржаўнымі органамі».

У парламенце Іспаніі Дзяніс Кучынскі і будучая кіраўніца місіі дэмакратычных сілаў Беларусі ў Мадрыдзе Таццянна Марыніч сустрэліся з дэпутатамі кангрэсу, каб абмеркаваць магчымыя шляхі далейшага супрацоўніцтва і падтрымкі беларускай супольнасці. Акрамя падтрымкі беларускай дыяспары ў Іспаніі, адным з фокусаў будучай працы Місіі будзе гуманітарная дапамога для рэабілітацыі былых беларускіх палітвязняў недалёка ад Алікантэ сумесна з Імагуру, фондам «Краіна для жыцця», Міжнародным гуманітарным фондам і іншымі арганізацыямі. Іспанія ўжо выдаткавала 50 тысячаў еўра ў Міжнародны гуманітарны фонд. На сустрэчы з віце-міністрам Дыега Марцінасам Беліа Дзяніс Кучынскі размаўляў у тым ліку пра працяг гэтай падтрымкі.

Асобная падзяка выказваецца ўсім арганізацыям і асобам за дапамогу ў зборы і перадачы важнай інфармацыі.

Крыніца: Святлана Ціханоўская

З 2020 года з месцаў няволі выйшлі больш за 3000 палітвязняў, у тым ліку па адбыцці тэрміна ці памілаванні. Але для многіх з іх свабода становіцца новым выклікам — з наступствамі зняволення, якое часта патрабуе доўгай рэабілітацыі і рэсацыялізацыі. Утрыманне ў халодным ШІЗА, псіхалагічны ціск і фізічны гвалт, невыносныя ўмовы ўтрымання, недахоп вітамінаў і якаснага харчавання пакідаюць след як на псіхіцы чалавека, так і на здароўі. Некаторыя палітвязні сутыкаюцца з рознага кшталту захвораваннямі яшчэ ў месцах зняволення, а ў некаторых праблемы са здароўем выяўляюцца ўжо на волі. Іншы чыннік, які пагаршае і без таго катастрафічную сітуацыю, — адсутнасць якаснай і своечасовай медыцынскай дапамогі ўнутры пенітэнцыярнай сістэмы. Наступствы такіх умоў ужо мелі фатальны вынік: праз праблемы са здароўем і ўмовы ў зняволенні памерлі дзевяць палітвязняў.

Чатыры былыя палітвязні, якія цяпер праходзяць працэс аднаўлення пасля доўгага зняволення, распавялі пра ўмовы ўтрымання, якія паўплывалі на іх псіхалагічны і фізічны стан, пра хваробы, якія ў іх з'явіліся або ўзмацніліся ў папраўчых установах, а таксама пра выправабаванні, з якімі яны сутыкнуліся ўжо на волі. Таксама праваабаронца Кацярына (імя зменена ў мэтах бяспекі), якая працуе з былымі палітвязнямі пасля іх вызвалення, распавяла пра агульную сітуацыю з медыцынскай дапамогай у зняволенні, і пра тое, як умовы ўтрымання могуць сказвацца на здароўі. На падставе сабраных сведчанняў і каментара “Вясна” падрыхтавала вялікі агляд наступстваў зняволення для былых палітвязняў. 

"Большасць скаргаў на здароўе ігнаруецца, людзі не атрымліваюць амаль ніякай дыягностыкі і лячэння"

Крымінальныя палітычныя справы ў Беларусі з 2020 года пастаўлены на канвеер. Суды адпраўляюць людзей за краты, не прымаючы ва ўвагу іх стан здароўя і цяжкасць захворвання. Па стане на 15 студзеня 2026 году праваабаронцам вядома не менш чым пра 163 палітвязняў, якія знаходзяцца за кратамі ў асаблівай рызыцы, сярод іх — людзі с цяжкімі дыягназамі. 

Так, напрыклад да трох гадоў зняволення быў асуджаны грамадскі актывіст Ігар Леднік, які памёр на 64-м годзе жыцця напрыканцы лютага 2024 году. Палітвязень меў інваліднасць другой групы праз праблемы з сэрцам, але яму ўсё роўна прызначылі пазбаўленне волі. 

У ноч 9 студзеня 2024 года ў віцебскай калоніі № 3 ад пнеўманіі памёр 50-гадовы палітзняволены Вадзім Храсько. У жніўні 2023 года Мінгарсуд прызначыў яму тры гады зняволення за некалькі данатаў, негледзячы на тое, што мужчына меў сур'ёзнае захворванне. Паводле інфармацыі праваабаронцаў "Вясны", Вадзім хварэў у зняволенні. У бальніцу мужчыну даставілі, калі яго ўжо нельга было выратаваць.

Пятага траўня 2023 года ў віцебскай калоніі памёр 61-гадовы Мікалай Клімовіч. Палітвязень меў інваліднасць II групы з прычыны захворвання сардэчнай сістэмы, перанёс інсульт і складаную аперацыю на сэрцы. Негледзячы на гэта, пінскі суд прызначыў яму зняволенне. Перад прысудам блогер выказаўся, што можа памерці за кратамі, бо яму трэба прымаць вялікую колькасць моцных лекаў. У зняволенні мужчына вытрымаў крыху больш за два месяцы. 

Агулам з 2021 года за кратамі памерлі ўжо дзевяць палітвязняў: кагосьці не паспелі выратаваць лекары, хтосьці скончыў жыццё самагубствам у камеры ШІЗА.

Многія былыя палітвязні адзначаюць, што ў беларускай пенітэнцыярнай сістэме атрымаць якасную, кваліфікаваную і своечасовую медыцынскую дапамогу амаль немагчыма. Але варта адзначыць, што ўзровень меддапамогі можа адрознівацца ў залежнасці ад канкрэтнай установы. Частка вязняў з хранічнымі або сур’ёзнымі захворваннямі атрымлівае лекі, праходзіць абследаванні і лячэнне, іх змяшчаюць у медчасткі або лякарні.

Аднак, паводле сведчанняў былых зняволеных, у многіх выпадках дапамогі атрымліваецца дамагчыся толькі ў крытычным стане, калі чалавеку выклікаюць хуткую і шпіталізуюць. Праз абмежаваныя магчымасці аказання медыцынскай дапамогі ўнутры папраўчай установы гэта не заўсёды дазваляе выратаваць жыццё. Смерці ў зняволенні, кажуць былыя палітвязні, не з’яўляюцца рэдкасцю.

Праваабаронца Кацярына працуе з былымі палітвязнямі, якія пасля вызвалення праходзяць абследаванні і лячэнне. Яна распавяла, як выглядае агульная карціна з аказаннем медыцынскай дапамогі ў месцах зняволення, па сведчаннях тых, хто з гэтым сутыкнуўся: 

"У СІЗА з медыцынскай дапамогай вельмі дрэнна — большасць скаргаў на здароўе ігнаруецца, людзі не атрымліваюць амаль ніякай дыягностыкі і лячэння. У крайніх сітуацыях могуць памераць ціск і тэмпературу. З лекаў — звычайна можна дамагчыся толькі парацэтамолу, але і гэта няпроста. 

У калоніях сітуацыя трошкі лепей і ўжо болей залежыць ад медыкаў на месцах. Некаторыя медыкі сумленна робяць сваю справу, дапамагаюць так, як могуць, але шмат і такіх, чыя праца не адпавядае нормам этыкі і дэанталогіі. У такіх выпадках палітвязні сутыкаюцца з абыякавым стаўленнем, нежаданнем сапраўды дапамагаць, а часам і з пагрозамі. 

Пры гэтым усім, у калоніі людзі могуць даволі стабільна атрымліваць лячэнне сваіх сур'ёзных хранічных хваробаў, якія былі дыягнаставаныя раней і да якіх ужо былі падабраныя лекі, напрыклад артэрыяльная гіпертэнзія, цукровы дыябет. Таксама ў турме людзі атрымліваюць хірургічную дапамогу – калі патрэбная аперацыя яе зробяць".

"Вясна" пагутарыла з чатырма былымі палітвязнямі, якія цяпер праходзяць рэабілітацыю пасля зняволення і аднаўляюць фізічнае і псіхічнае здароўе. У гэтым матэрыяле мы сабралі найбольш распаўсюджаныя праблемы, з якімі сутыкаюцца вязні, і размеркавалі іх па тэматычных блоках на аснове іх сведчанняў. 

Недаступнасць якаснай медыцынскай дапамогі

Былая палітзнявленая Марыя (імя зменена ў мэтах бяспекі), якая правяла за кратамі больш за два гады, адзначае, што ў гомельскай жаночай калоніі № 4 вельмі складана трапіць на прыём да лекара:

"У зняволенні наогул вельмі складана сачыць за сваім здароўем. У пэўныя дні ў атрадах на стол выкладваюць спецыяльныя паперкі для запісу да лекара. Дапусцім, табе трэба да тэрапеўта і гінеколага. Да аднаго лекара выдаюць два-тры талончыкі, гэта значыць для двух-трох чалавек. Таму не ўсе паспяваюць запісацца. Напрыклад, быў перыяд запаленняў ва ўсёй калоніі, літаральна ўсе атрады хварэлі. І ўявіце, да лекара могуць трапіць толькі два-тры чалавекі. Гэта ненармальна. Хворыя былі вымушаныя хадзіць на фабрыку, помсты гэты снег на вуліцы, дзяжурыць, мыць прыбіральні". 

На момант затрымання ў Кірыла (імя зменена ў мэтах бяспекі) былі дыягнаставаныя некалькі хваробаў, на якія дрэнна паўплывала зняволення. Адна з іх — жоўцевакаменная хвароба (распаўсюджанае захворванне, пры якім у жаўцяку ўтвараюцца камяні, здольныя выклікаць востры боль і небяспечныя ўскладненні, — заўв. рэд.). У 2019 годзе ў мужчыны мусіла адбыцца планавая аперацыя па выдаленні жаўцяка, але здарыўся каранавірус і аперацыю адклалі. Нягледзячы на сур'ёзнасць захворвання, якаснай дапамогі пры прыступах мужчына не атрымліваў:

"У зняволенні абсалютна ніякай дыягностыкі не праводзілася. Дзесьці на дзявятым месяцы зняволення ў баранавіцкім СІЗА ў мяне здарыўся ноччу прыступ. Настолькі востры, што я ажно качаўся па падлозе. Я біў нагамі ў дзверы і патрабаваў выкліку хуткай дапамогу. Мне было адмоўлена. Начальнік змены сказаў: "Ты ў нас не першы, выклікаць не будзем". Прыкладна а 10-й раніцы мне далі нейкую таблетку ад болю і на гэтым усё. Пасля гэтага яно неяк само сабой прайшло. Я перастаў есці. Не тое, каб пачаў сябе абмяжоўваць, а проста фізічна не мог прымаць ежу. Таму стаў траціць вагу. Калі мяне затрымалі, я важыў 98 кілаграмаў, а пасля таго як я заехаў у калонію, я важыў менш за 80 кілаграмаў. Я лічу, што гэта наступствы гэтай хваробы". 

З часам хвароба суцішылася, узгадвае Кірыл. Ён зноў пачаў прымаць ежу, а таксама лекі, якія дасылалі сваякі. Але другі прыступ усё роўна адбыўся. Гэтым разам — у папраўчай калоніі № 22 у Івацэвічах.

"У калоніі ёсць медчастка. Гэта таксама слабая медыцынская дапамога, але тым не менш: мне адразу далі ўкол ад болю, таблеткі і ўзялі аналіз крыві. Вынікі мне, канешне, не сказалі, але, мабыць, аналіз пацвердзіў хваробу. І зноў усё паступова прайшло". 

Ужо пасля вызвалення і прымусовай дэпартацыі мужчына пачаў праходзіць медыцынскія абследаванні. Кірыл папрасіў праверыць жаўцяк, каб яго ў выніку выдаліць. 

"Я прайшоў даследаванне ўльтрагукавое, дзе мне лекар паведаміў, што вельмі дрэнна бачыць гэты орган, таму нічога не можа сказаць пра яго. Пасля аперацыі аказалася, што пазітыўных вынікаў не дасягнулі, бо гэты орган абсалютна дэградаваў, ужо не працаваў, і нават спаяўся з іншымі органамі. Таму яго немагчыма было выдаліць тым спосабам і неабходна правесці іншыя даследаванні. І лекар сказаў, што стан органа — гэта вынікі прыступаў, якія я перанёс у зняволенні. То бок гэта вынік таго, што я знаходзіўся там і непрыняцце неабходных мераў".

Кірыл узгадвае, што аналагічны выпадак здарыўся і з іншым палітвязнем. З кожным днём яго стан станавіўся ўсё горш і горш, ён патрабаваў медыцынскую дапамогу, але яе не аказвалі. У выніку, калі сітуацыя стала зусім дрэннай, яго адвезлі ў бальніцу і правялі аперацыю па выдаленні жаўцяка. Па словах былога палітвязня, падчас аперацыі зняволеных прысцёбваюць кайданкамі да аперацыйнага стала.

Кірыл адзначае, што ў калоніі вельмі цяжка атрымаць дазвол на атрыманне вітамінаў, а апошнія паўгода яго зняволенні ўвогуле ў гэтым адмаўлялі. Лекары ў калоніі аргументавалі гэта тым, што вітаміны не з'яўляюцца лекавым сродкам. Паводле іх, у вязняў збалансаванае харчаванне, меню распрацаванае спецыяльнымі інстытутамі. Пры гэтым, узгадвае мужчына, вязням не выдаюць нават салаты з гароднінай, нібыта па санітарных патрабаваннях. У мясцовай краме таксама вельмі цяжка паспець купіць садавіну і гародніну, таму атрымаць вітаміны праз ежу ў зняволенні — амаль немагчыма.

У калоніі перыядычна можна было здаць аналіз крыві і мачы, а таксама раз на паўгода — флюараграфія. Апроч гэтага, вядзецца рэгулярны прыём у лекара-нарколага. Да яго ходзяць асуджаныя з алкагалічнай і наркатычнай залежнасцю, ці асуджаныя паводле адпаведных крымінальных артыкулаў. Таксама ім рэгулярна выдавалі і неабходныя лекі.

"За месяц ці два да вызвалення (сярэдзіна 2025 года — заўв. рэд.) абвастрылася сітуацыя з выдачай лекаў. Звычайна неабходныя лекі выдавалі раз на тыдзень: ты прыходзіш і табе выдаюць тваю неабходную дозу. Але незадоўга да майго вызвалення ўвялі новае правіла: выдаваць лекі дзень у дзень. І кожны дзень трэба было хадзіць да лекара. А людзей, патрабуючых лекі, даволі шмат. Таму ўтвараліся чаргі і па часе, адведзеным на кожны атрад, яны не ўпраўляліся. І таму апошнія атрады проста нічога не атрымлівалі. На наступны дзень ёсць шанец атрымаць, але можаш толькі за гэты ж дзень".

Таблеткі вязні могуць атрымліваць у першай або другой палове дня, таму праца гэтаму не перашкаджае.

Спыталі ў праваабаронцы Кацярыны, ці абмежаванне ў атрыманні неабходных лекаў з волі ў папраўчых калоніях носіць масавы характар:

"Залежыць ад калоніі. У некаторых дактары нават самі раяць, якія лекі варта перадаць з волі і медычныя перадачы ходзяць рэгулярна і добра. А ёсць такія, дзе цэлую бандэроль з лекамі могуць адправіць назад, таму што да закрытага пераліку лекаў з заявы сваякі дадаткова паклалі вітамін С. Таксама ёсць гісторыі, як сваякі носяць даведкі і даказваюць што ў чалавека хвароба і яму патрэбна медыцынская дапамога, і пасля гэтага ён атрымлівае права на медычныя перадачы і яны пачынаюць хадзіць. Гэта, напэўна, кажа пра тое, што рашэнні прымаюцца "на месцах" і таму варта спрабаваць дамагацца больш добрых умоваў для сваіх блізкіх".

Уралагічныя і гінекалагічныя праблемы

Украінка Людміла Ганчарэнка — адна з палітзняволеных, якіх абмянялі як ваеннапалонных у чэрвені 2024 года. Праз год пасля вызвалення ў былой палітзняволенай знайшлі рак шчытападобнай залозы. Цяпер яна праходзіць лячэнне. Людміла распавядае, што праз антысанітарыю і дрэнныя ўмовы ў СІЗА ў яе з'явіўся вагінальны кандыдоз і цыстыт: 

"Ужо на волі мне паставілі дыягназ "хранічны цыстыт". Раней у мяне яго ніколі не было. Не ведаю, звязана яно з турмамі ці не. У самой турме мяне турбаваў кандыдоз (малочніца). Да зняволення ў мяне ніколі яго не было. Натуральна, што лячэння там ніхто не прызначаў. Я сама купляла ў краме соду і ёй падмывалася. Таблеткі мне ніхто не даваў. У СІЗА я некалькі разоў прасіла адвесці мяне да гінеколага, але, вядома, не адвялі.

А там гэта ўсё ад жудаснай антысанітарыі. Колькі б той унітаз не праціралі, калі ў камеры 12 чалавек — самі разумееце. Тым больш, што да палітвязняў падсаджвалі недабрабытных. Напрыклад, жанчын, асуджаных па арт. 174 КК (нявыплата аліментаў). Ці, напрыклад, наркаманак, асуджаных па 328 КК. Там са мной сядзела жанчына з ВІЧ (вірус імунадэфіцыту чалавека). Адна сядзела з гепатытам, а мы пра гэта нават не ведалі — гэта ўсплыло толькі на каранціне ў калоніі. Нам там часам выдавалі па лыжцы бытавых сродкаў, часам самі нешта куплялі. І кожны раз перад паходам у туалет стараліся чысціць унітаз. У калоніі ўсё вельмі чыста, нават стэрыльна".

Паводле Марыі, у гомельскай калоніі № 4 працуе добрая гінекалагіня.  

"Абязбольваючыя там ніякія, вядома. Але ў гінеколага там залатыя рукі. Там адна і па-чалавечы вельмі прыемная, і практыка ў яе ачмурэнная. Яна вельмі добры спецыяліст. Дапамога там аказваецца. У мяне канкрэтна з гэтым было ўсё ў парадку".

Актывіст, былы палітвязень Павел Вінаградаў, якога вызвалілі і прымусова дэпартавалі з краіны пасля амаль чатырох гадоў зняволення, кажа, што праблемы з ныркамі пасля халоднай камеры ШІЗА — распаўсюджаная праблема сярод зняволеных. 

"Мяне гэтая праблема не закранула. Але ад сядзення на плітцы і бетоне ў мяне адзін раз адмарозілася прастата. Два тыдні пасля гэтага ў мяне былі непрыемныя. Але гэта ў мяне само сабой неяк прайшло. 

У ШІЗА катэгарычна няма чаго рабіць. Таму асноўным маім відам дзейнасці было хаджэнне па камеры. Паколькі месцы мала, у асноўным ад чатырох да шасці крокаў можна зрабіць, то частыя павароты моцна б'юць па суставах у каленях". 

Захворванне на сухоты ў зняволенні

У 2022 годзе ў ваўкавыскай ПК-11 у Паўла дыягнаставалі сухоты. Для лячэння яго перавялі ў спецыяльна прызначаную для гэтага калонію — ПК-12 у Оршы. Павел падзяліўся, як у яго выявілі сухоты: 

"Калі я прыехаў у ПК-11 г. Ваўкавыска, усіх ізноў прыбылых, па правілах пенітэнцыярнай сістэмы, павінны адводзіць у санчастку з каранціну для абследавання. Куды прывялі мяне? Правільна, у ШІЗА. Я выпадкова выйшаў з ШІЗА праз пяць сутак, проста таму, што няма каму было даваць мне дадатковыя суткі. І вось мяне праз пяць сутак вярнулі ў каранцін, адкуль адразу адвялі ў санчастку. Там мне прасвяцілі лёгкія і высветлілі, што ў мяне там пляма. Пасля гэтага я быў змешчаны ў ізалятар санчасткі. Сам факт наяўнасці плямы яшчэ не значыць, што ў чалавека сухоты. Таму праводзіліся дадатковыя аналізы. У мяне праверылі кроў, якая ім не спадабалася. Таму мяне адправілі ў ПК-12 у г. Орша, дзе і ўтрымліваюцца хворыя на сухоты".

Там правялі дадатковыя абследаванні, якія пацвердзілі дыягназ. Пасля гэтага Паўлу далі падпісаць дакументы, што ён згодны на спецыяльнае лячэнне ў паскораным варыянце. Калі звычайна лячэнне праходзіць на працягу 18 месяцаў, то Паўлу прапанавалі прайсці яго за шэсць. Павел пагадзіўся. Прыкладна праз тыдзень пасля падпісання гэтай паперы палітвязня адправілі ў ШІЗА. 

"Што цікава: калі ты не ў ШІЗА і ў цябе дыягнаставаныя сухоты, то ў цябе ёсць ціхая гадзіна, а ў ШІЗА — яе няма. Быццам ад змяшчэння ў ШІЗА ў цябе становіцца лягчэй дыягназ.

Я мяркую, што ціхая гадзіна неабходная, магчыма, з-за пабочнага эфекту ад лекаў. Я як такога туберкулёзу не адчуваў. Але мне было дрэнна паўтары-дзве гадзіны ў дзень ад прыёму лекаў. Таму што там рэальна ясі адразу жменю. 

І вось у ШІЗА не было ціхай гадзіны, але было дрэнна ад таблетак. Я клаўся на падлогу, за што супраць мяне складалі новыя акты і дадавалі суткі ў ШІЗА.

Так мяне вылечылі таблеткамі ад туберкулёзу. Прэтэнзій да лячэння я не маю. Адзінае, калі я папрасіў "ціхую гадзіну" ў свайго лекара, мне адмовілі. Мне сказалі: "Вінаградаў, гэта ўсё вельмі цікава, але пытанні ціхай гадзіны ў вашым выпадку я вырашаць не магу — трэба звярнуцца да начальніка медчасткі". Далей я даведваўся ў начальніка, як мне можна легальна прылегчы, каб на мяне не складалі акты, таму што мне дрэнна, на што ён мне сказаў: "Вінаградаў, я гэтыя пытанні ў вашым выпадку не вырашаю і мне трэба параіцца з начальнікам установы". Той у гэты час быў у адпачынку, таму з ім параіцца не маглі. А калі ён выйшаў з адпачынку, у мяне ўжо скончыліся суткі ў ШІЗА. Усё, што тычыцца медычнай часткі, там пастаўлена добра. Мне нават зрабілі УГД усяго, чаго я хацеў, не звязанага з сухотамі. Там велізарная колькасць лекараў, яны ўсё рэагуюць на твае звароты". 

Павел адзначае, што харчаванне ў ПК-12 было лепшым сярод тых устаноў, дзе ён паспеў пабываць. Паводле яго слоў, ён паправіўся там на пяць кілаграмаў за некалькі месяцаў, нават пры адсутнасці перадач.

Наступствы для здароўя пасля штрафнога ізалятара

Змяшчэнне вязняў у ШІЗА — распаўсюджаная практыка ў месцах няволі, якая выкарыстоўваецца адміністрацыяй установы за парушэнне вязнем правілаў унутранага распарадку. Але на практыцы, гэта адзін з улюблёных метадаў ціску як на палітычных вязняў, так і на звычайных. Асабліва жорсткія ўмовы ў ШІЗА, па словах былых палітвязняў, у міжсезонне, калі няма ацяплення і, такім чынам, людзей фактычна катуюць холадам, бо ім не дазваляюць мець ні цёплага адзення, ні коўдры. Апроч гэтага, праз пастаянны холад людзі не могуць спаць — гэта былыя палітвязні называюць "катаваннем холадам".

У ШІЗА гомельскай жаночай калоніі № 4, па адчуваннях Марыі, было прыкладна 16 градусаў. З-за моцнага холаду жанчыне даводзілася пастаянна сядзець каля батарэі. Але праз некаторы час ад пастаяннага трэння на ягадзіцах утвараліся вадзяністыя мазалі. 

"Перад ШІЗА праходзіць камісія, якая вырашае, якое пакаранне вынесці. І перад ёй чалавека вядуць у паліклініку. Гэта ўжо паказчык таго, што адправяць у ШІЗА. А перад Новым годам уся калонія якраз хварэла. І мяне перад камісіяй усю ноч калаціла. На наступны дзень мяне павялі да тэрапеўта. Наша кіраўніца атрада зайшла першай. Мне адразу стала зразумела, што яна дае нейкія ўказанні лекару, таму што яны доўга шапталіся. Камісіі яшчэ не было, але было ўжо вырашана, што я адпраўлюся ў ШІЗА.

Я зайшла ў кабінет. Лекар шчыра, як я думала, вырашае праверыць маё здароўе. Накіроўвае на мяне бескантактавы тэрмометр. Потым глядзіць на вынік і ў яе пашыраюцца вочы. Напэўна, убачыла высокую тэмпературу. Потым наводзіць мне на шыю. Зноў здзіўляецца і кажа: "Вы, напэўна, моцна ўцяпліліся і па лесвіцы падымаліся, таму вам горача стала". Потым памерала на запясці. І запісала ў сябе ў дакументах, што ў мяне нармальная тэмпература. Тры разы мерала, было відавочна, што ў мяне тэмпература, а яна запісвае "нармальна". 

Адразу ж вырашыла вымяраць ціск. Напампавала абшэўку, пачынае адпускаць і адразу практычна пачынае пульсаваць. Разумею, што ў мяне высокі ціск. Яна запісвае, што ціск добры. Я ўжо збіраюся выходзіць, а яна мне: "А што вы хочаце, я сама на працу з ціскам пад 170 хаджу". То-бок тут жа здала сама сябе. Разумееце, як там працуюць медыкі? Калі оперы сказалі, значыць наступіць на ўсе свае маральныя прынцыпы". 

У ізалятар жанчыну змясцілі з моцным кашлем і тэмпературай: 

"У ШІЗА, калі ў цябе дзве пары шкарпэтак, тонкія і тоўстыя, то другія забяруць. Узімку пакідалі ласіны, летам усе сядзяць з голымі нагамі. Я прыйшла туды хворая, з тэмпературай, кашляла як паравоз. А спяць там на голых дошках. І вось я ўсю ноч так моцна кашляла, што на раніцу ў мяне проста ад чагосьці знік кашаль. Мне было так страшна, што я проста памру. 

Там усю ноч не спіш. Правальваешся ў сон і прачынаешся ад холаду. Гэта невыносна. Гэта катаванні сном і холадам, якія, вядома, адбіліся на маім здароўі. Я пасля ШІЗА не магла паўгода стаяць на левай пятцы. Можа я застудзіла сядалішчны нерв, не ведаю, абследаванняў мне ніхто не рабіў. У мяне была рэзкая і вострая боль у пятцы". 

Па словах Паўла, умовы ў штрафным ізалятары адрозніваюцца ў залежнасці ад установы. Ён узгадвае, што "самая жэсць" была ў штрафным ізалятары ваўкавыскай ПК-11 да рамонту. 

"Там у адной з камер я збіраў ураджай грыбоў пад ракавінай два разы. Там было так сыра, што, калі памыць падлогу, то яна высыхала толькі дзён за пяць. Акно (да рамонту) не зачынялася, на ім зімой утваралася намарозь. Калі ты знаходзішся ў такім ШІЗА, дзе ноччу спаць немагчыма і ты высыпаешся днём, то там ты ўвесь час адхаркваеш слізь. Ужо праз месяц утрымання там з цябе пачынае ўсё гэта выходзіць, пры ўмове, што ты нават не курыш. Ад жудаснага асвятлення там псуецца зрок. Недахоп свежага паветра (на прагулкі не выводзяць) пры ўмове цвілі і вільготнасці ў камеры таксама моцна пагаршае гэта.

Пасля 189 з 210 дзён знаходжання ў ваўкавыскім ШІЗА да рамонту, калі мяне ўбачыла жонка на кароткатэрміновым спатканні, яна плакала, таму што я быў зялёнага колеру". 

У Паўла дыягнаставаны цукровы дыябет. Таму, кажа, у ШІЗА трэба сачыць за тым, каб не параніцца, бо раны ў такіх умовах вельмі цяжка гояцца. Зняволеныя з гэтым дыягназам на працягу ўсяго тэрміну атрымліваюць спецыяльную дыету. 

Стаматалагічныя праблемы

Часта былыя палітвязні адзначаюць, што ў месцах зняволення зубы не лякуюць, а наўпрост выдаляюць. Праваабаронца Кацярына адзначае, што праблема з зубамі ў вязняў — бадай самая распаўсюджаная з'ява ў месцах зняволення:

"Жудасная праблема са стаматалагічным лячэннем. Зубы — гэта першае, што псуецца ў турме, і амаль кожны вязень хаця б адзін раз звяртаўся да стаматолага. Дантысты працуюць рэдка, чарга да іх вялікая, і часцей за ўсё яны нават не ставяць пломбы, а проста выдаляюць зуб. Тыя пломбы, якія ставяць, робяцца вельмі дрэнна. Абсалютна ніяк не лечаць парадантоз, што ў выніку прыводзіць да таго, што зубы проста выпадаюць. Таксама вельмі часта лячэнне праводзяць без абязбольвання. Вядома пра выпадкі, калі чалавек тыдзень мог хадзіць з абвастрэннем флюса — пякельным болем, тэмпературай, апухлым тварам — і мала таго што не мог атрымаць стаматалагічнае лячэнне і антыбіётыкі, так яшчэ і быў вымушаны працаваць на прамзоне". 

Людміла Ганчарэнка пацвердзіла: замест лячэння зуба яго напроўст выдалілі.

"У турме ў мяне наогул вельмі пасыпаліся зубы. У СІЗА мне аднойчы моцна разбалеўся зуб. Там, вядома, ніхто табе зубы не лечыць. Таму мне яго проста вырвалі, таму што болі былі пякельныя". 

Марыя цяпер таксама займаецца лячэннем і аднаўленнем зубоў, якія сапсаваліся праз зняволенне. 

Пасля вызвалення і прымусовай дэпартацыі Павел Вінаградаў таксама ходзіць да стаматолага, каб вылечыць зубы. Паводле яго, лячэнне будзе доўгае. 

"Я разумею, што яны ў мяне ад чагосьці разваліліся. Я не магу сказаць ад ШІЗА гэта, ці ад зняволення ў прынцыпе. Можа ў мяне проста генетыка дрэнная. Зрок таксама сеў. Можа ад ШІЗА, можа ад зняволення, а можа таму, што ў мяне дыябет". 

Пра тое, што распаўсюджанай праблемай сярод зняволеных з'яўляецца адсутнасць якаснай стаматалагічнай дапамогі, кажа і Кірыл. Па яго словах, да затрымання рэгулярна хадзіў да стаматолага, але ў зняволенні з гэтым была праблема.

"У калоніі пры аглядзе ў стаматолага я спытаў: "А што, калі трэба будзе лячыць нейкі зуб"? Ён мне адказаў: "Лячыць будзеш на волі". Мне там балелі зубы, разбухалі дзясны, ніякага лячэння пры гэтым у мяне не было. А вырываць зубы я не хацеў, бо думаў, што іх яшчэ можна будзе вылечыць. І я лічу, што мне нанесеная вялікая шкода не аказаннем дапамогі на працягу трох гадоў. Я ведаю, што камусьці там і пломбы ставілі, але гэта не мой выпадак".

Негуманныя ўмовы ўтрымання

Паводле праваабаронцы Кацярыны, лад жыцця — гэта адзін з асноўных фактараў, які ўплывае на здароўе чалавека. Але ў жудасных умовах утрымання ў месцах няволі вязні не могуць весці правільны лад жыцця.

"У турме амаль усё, што павязана з ладам жыцця, парушана. З фізічных фактараў мы назіраем: адсутнасць паўнавартаснага харчавання, нармальнага асвятлення, нармальнага мікраклімату, нармальнай фізічнай нагрузкі — у СІЗА яна недастатковая, а ў калоніях часта празмерная і незбалансаваная. Перапоўненасць камер і скучанасць людзей у калоніях, дрэнныя санітарныя ўмовы — "цудоўны" фон для распаўсюджвання інфекцыйных хваробаў. 

Такія ўмовы для арганізма чалавека не аптымальныя. Хтосьці за кошт маладога ўзросту і рэзерваў здароўя можа пэўны час пратрываць без асаблівых наступстваў, а хтосьці праз празмерныя фізічныя нагрузкі захварэе на гемарой ці грыжу. З гэтых жа прычынаў вельмі частыя праблемы з апорна-рухальным апаратам такія як артрыты, ці міжпазванковыя грыжы, што праяўляюцца рэгулярным болем. Хтосьці ў турме пачынае часта хварэць на бранхіты і пнеўманіі, таму што халодна, сыра і цесна. З астмай і алергіямі людзі моцна пакутуюць на прадпрыемствах, дзе ёсць драўляны і металёвы пыл, пары хімічных рэчываў, а сродкаў індывідуальнай абароны няма. Недахоп у ежы гародніны, бялку, карысных тлушчаў уплывае на страваванне і здароўе ў цэлым. 

Агулам хранічныя захворванні маюць тэндэнцыю ў турме абвастрацца і пагаршацца. Хваробы, якія моцна звязаныя са стрэсам абвастраюцца амаль заўсёды – псарыяз, падвышаны артэрыяльны ціск, арытміі, гастрыт, разлады сну".

Пасля заключэння ў Марыі пачаў хварэць тазабедраны сустаў і калена. Акрамя гэтага, да затрымання ў яе быў дыягнаставаны гонартроз (дэгенератыўна-дыстрафічная паталогія каленнага сустава), але падчас зняволення хранічная хвароба прагрэсавала. На гэта паўплывала, па словах жанчыны, пастаянная фізічная нагрузка і ўмовы ўтрымання. 

У калоніі Марыя схуднела на 20 кілаграм.

"Відаць праз гэта ў мяне пачаў падаць ціск, пры тым, што заўсёды быў высокім. У мяне аднойчы ціск быў 60 на 40. Яны нават мне некалькі разоў выклікалі хуткую. Лекары здзівіліся, як я жывая была пры такім ціску." 

Пасля перанесенага кавіду ў Кірыла развіўся трамбоз (небяспечнае парушэнне працы крывяноснай сістэмы, калі ў сасудах утвараюцца згусткі крыві. Яны замінаюць вольнаму руху крыві і могуць выклікаць сур’ёзныя наступствы для здароўя, — заўв. рэд.). Пры рэгулярным медыцынскім абследаванні, прыёме прызначаных лекаў і выкарыстанні кампрэсійнай бялізны наступствы на волі ўдавалася мінімізаваць. Але ў калоніі праз неабходнасць прытрымлівацца правілаў унутранага распарадку, выконваць гэтыя парады немагчыма. 

"Як мне раней казалі лекары, наступствы не вылечваюцца, але кампенсаваць іх можна гэтымі захадамі. Але ў калоніі ў мяне не атрымлівалася насіць гэтую кампрэсійную бялізну. Бо там строгі рэжым: а 6-й пад'ём, потым 15 хвілін на туалет і пачысціць зубы, абавязкова пагаліцца, а ў 6:15 ужо зарадка. А бялізну гэтую трэба надзяваць яшчэ да таго, як устанеш з ложку. А за 15 хвілін усё гэта не паспееш. Калі ты ўжо да таго туалету сто метраў прайшоў і павярнуўся, то эфекту такога не будзе. А сама працэдура дастаткова складаная і патрабуе фізічнага напружання. У тых умовах гэта было немагчыма".

Кірыл адзначае, што пры спазненні можна атрымаць спагнанне і трапіць у ШІЗА, дзе таксама немагчыма карыстацца спецыяльная бялізнай. 

Па словах былога палітвязня, у івацэвіцкую калонію № 22 раз на паўгода прыязджаюць розныя профільныя лекары-спецыялісты. Яму ўдалося нават двойчы трапіць да хірурга, але прыём цягнуўся 25 секунд: "Казаў спусціць штаны, глядзеў на ногі, і адразу казаў, што ўсё нармальна". Мужчына таксама адзначае, што пры трамбозе важна мець зручны і лёгкі абутак. Але адміністрацыя ўстановы яму неаднаразова адмаўляла ў дазволе на перадачу сваякамі зручнага абутку, які амаль не адрозніваецца ад устаноўленага калоніяй. Толькі пазней усё ж яму змаглі перадаць крыху лягчэйшыя боты.

Па словах Кірыла, у ПК-22 нярэдка здараецца эпідэмія каросты. Ён таксама некаторы час правёў у медчастцы праз гэта. Кароста, у асноўным, перадаецца праз матрацы. Вязень з гэтым захворваннем праходзіць так званую "пражарку" — калі чалавека разам з усімі рэчамі і матрацам апрацоўваюць спецыялнымі сродкамі. 

Уплыў стрэса на здароўе

Стрэс суправаджае чалавека на працягу ўсяго тэрміну зняволення і пакідае глыбокі след у псіхіцы. Ён не толькі абцяжарвае штодзённае жыццё ў турме, але і пасля вызвалення можа прывесці да доўгатэрміновых псіхалагічных і фізічных праблем, якія патрабуюць працяглай рэабілітацыі.

"Стрэс выклікае, напэўна, самыя доўгатэрміновыя наступствы для здароўя – псіхалагічныя. Дэпрэсіўныя і трывожныя разлады, парушэнні сну ў той ці іншай ступені сустракаюцца ў вялікай колькасці былых палітзняволеных, таксама дагэтуль мы бачым выпадкі ПТСР. Калі чалавек пасля вызвалення быў прымусова дэпартаваны, то ягоны стрэс памнажаецца на два, як і рызыкі для псіхічнага здароўя. Небяспека такіх станаў у іх "нябачнасці", у тым, што яны часта адыходзяць на другі план і праблема паціху нарастае як снежны камяк. Такія разлады патрабуюць доўгай працы, часта — гэта псіхатэрапія плюс медыкаменты на працягу шмат месяцаў", — кажа Кацярына.

Паводле Марыі, у калоніі на нервовай глебе ў яе часта з'яўляліся фурункулы (вострае гнойна-некратычнае запаленне). 

"Гэты гнайнік спее, потым пачынае выходзіць гэты стрыжань, а ты не можаш трапіць на перавязку. То няма каму завесці, то трэба стаяць дзяжурыць на брамцы. Памятаю, калі ішла да лекара, проста плакала. Таму што рана адкрытая, рукі ўвесь час брудныя, я гэтай туалетнай паперай выціраю гной. Да гэтага часу памятаю гэты стрэс". 

Цяпер жанчына займаецца з псіхатэрапеўтам. У Марыі дыягнаставалі ПТСР (посттраўматычны стрэсавы разлад) і дэпрэсію. 

"Праз гэта ўбогае харчаванне ў людзей проста сыпаліся валасы. Мне заўсёды хацелася тлустага пірожнага. Таму што ежа была "пустая". Аднатыпнае ўбогае харчаванне".

Жанчына выйшла на волю год таму, але да гэтага часу вымушана праходзіць лячэнне, абследаванні, працаваць з псіхатэрапеўтам. Нядаўна ёй зрабілі аперацыю па выдаленні грыжы, якая павялічылася праз цяжкую працу ў калоніі. 

"Ні ў якім разе нельга забываць пра страшныя наступствы калоніі для палітвязняў. Яно сніцца, сядзіць дзесьці далёка. Там жа ты 24/7 ва ўсіх навідавоку, нават паплакаць не можаш. Гэта жудасна цяжка для псіхалагічнага стану".

Анкалагічныя захворванні ў зняволенні

У Беларусі нярэдка змяшчаюць пад варту і пазбаўляюць волі людзей з дыягнаставаным анкалагічным захворваннем. 

Так, напрыклад, восенню 2024 года затрымалі ўкраінку Надзею Нікалаюк амаль адразу пасля аперацыі па выдаленні лімфомы падпахай. Яна прайшла першы курс хіміятэрапіі і яе затрымалі наўпрост у паліклініцы, куды яна прыйшла да лекара. Паводле сведчанняў яе сукамерніцы, на Акрэсціна ў жанчыны нават разышліся швы. Больш за год Надзеюўтрымлівалі ў СІЗА па абвінавачванні ў "агентурнай дзейнасці". 22 лістапада 2025 года жанчыну памілавалі і вывезлі ва Украіну. Вядома, што медыцынская дапамога ў СІЗА жанчыне аказвалася. 

Марыя адзначае, што вялікую ролю ў аказанні медыцынскай дапамогі адыгрываюць родныя зняволеных, якія дамагаюцца абследаванняў і лячэння. 

"У адной жанчыны была анкалогія, яна сказала, што ўжо памерла б, калі б не яе муж. Таму што ён увесь час патрабаваў. Там вельмі складана, калі сваякі не аказваюць падтрымку і не тузаюць пастаянна адміністрацыю і медыкаў. І вось пакуль зусім дрэнна не стане, ніхто нічога рабіць не будзе". 

У Людмілы дыягнаставалі анкалогію ўжо пасля вызвалення. Лекары выявілі ў жанчыны рак шчытападобнай залозы. Ёй выдалілі пухліну, і цяпер Людміла праходзіць рэабілітацыю. У гэты ж самы час знайшлі рак шчытападобнай залозы і ў сястры Людмілы — Наталлі, якая амаль паўгода правяла ў Гомельскім ІЧУ. Жанчыне таксама зрабілі аперацыю па выдаленні пухліны.

Крыніца: ПЦ "Вясна"

13 студзеня беларуская лідарка сустрэлася з прэзідэнтам Польшчы Каролем Наўроцкім. Гэта першая двухбаковая сустрэча ў Варшаве пасля абрання Наўроцкага прэзідэнтам, раней лідары сустракаліся на палях Генеральнай Асамблеі ААН. 

Святлана Ціханоўская падзякавала прэзідэнту і Польшчы за падтрымку Беларусі і беларусаў, за паслядоўную і прынцыповую пазіцыю, падтрымку вызваленых палітвязняў, рэпрэсаваных і дэмакратычнага руху. Адзначыла, што беларускае пытанне ў Польшчы аб’ядноўвае і ўрад і апазіцыю, і ўсе палітычныя партыі. Ціханоўская распавяла пра прыярытэты дэмакратычных сілаў, як за мяжой, так і ўнутры краіны.

Ціханоўская і Наўроцкі абмеркавалі працэс вызвалення палітвязняў, сітуацыю з Анджэем Пачобутам, адносіны з адміністрацыяй ЗША, а таксама бяспекавую сітуацыю ў рэгіёне. Ціханоўская выказала спадзяванне, што вызваленні працягнуцца і Польшча, як і раней, акажа неабходную падтрымку вызваленым, як гэта адбывалася цягам году, у тым ліку з пытаннямі легалізацыі і афармлення дакументаў. Ціханоўская падзякавала, што Польшча працягвае прымаць беларусаў, якія цярпяць пераслед на радзіме.

Ціханоўская прапанавала прэзідэнту некалькі супольных ініцыятываў у падтрымку беларускай супольнасці ў Польшчы, у сферы гістарычнай спадчыны, культуры, літаратуры, запрасіла ўзяць удзел у беларускіх фестывалях і аматарскіх спартовых спаборніцтвах, якія ладзяцца беларусамі, а таксама далучаць Беларусь да мерапрыемстваў у рэгіянальных фарматах, як «Люблінскі трыкутнік».

Ціханоўская перадала прэзідэнту праект канцэпцыі Беларускага інстытута нацыянальнай памяці, распрацаваны дэмакратычнымі сіламі, які дапаможа людзям даведвацца праўду пра рэпрэсіі савецкага часу і апошніх гадоў праз доступ да архіваў і сведчанняў, а таксама дапамагаць дзяржаве ачысціць сваю бюракратычную сістэму ад заганных практык мінулага. Ціханоўская адзначыла, што дэмакратычныя сілы працуюць над Візіяй новай Беларусі, распрацоўваюць пакеты рэформаў, і карыстаюцца ў тым ліку досведам польскай трансфармацыі.

Напрыканцы Ціханоўская прэзентавала прэзідэнту набор кніг Сяргея Пясецкага ў перакладзе на беларускую. Сяргей Пясецкі — адзін з улюбёных пісьменнікаў Наўроцкага, народжаны на тэрыторыі сучаснай Беларусі, быў дысідэнтам і пісаў пра жыццё беларусаў і палякаў у міжваенны час, а таксама пра супраціў беларусаў і палякаў савецкай акупацыі. 

Таксама 14 студзеня ў Бельведэрскім палацы адбылася сустрэча з беларускай дэмакратычнай супольнасцю. Удзел узялі больш за 150 чалавек, у тым ліку журналісты, блогеры, дзеячы культуры, праваабаронцы, палітыкі, акцёры і музыкі, спартоўцы.

Крыніца: Святлана Ціханоўская

12 студзеня Святлана Ціханоўская правяла сустрэчу з віцэ-прэзідэнткай Еўрапейскага парламента Пінай Пічэрна ў Офісе ў Вільні.

Падчас размовы бакі абмеркавалі бягучую сітуацыю з палітвязнямі ў Беларусі, бяспеку ў рэгіёне і ролю Еўрасаюза ў супрацьстаянні аўтарытарызму.

Асобна абмеркавалі трэці міжпартыйны форум «8+100», які адбудзецца 3–4 сакавіка ў Еўрапейскім парламенце. Плануецца ўдзел прадстаўнікоў 8 беларускіх і 100 еўрапейскіх партыяў. Святлана Ціханоўская заклікала Піну Пічэрна далучыцца да форуму і падтрымаць прыцягненне большай колькасці дэпутатаў Еўрапарламента.

Ад Ціханоўскай прагучала прапанова працягнуць практыку «хроснага бацькоўства» палітвязняў, а таксама арганізаваць Кангрэс хросных палітвязняў у Берліне, каб зрабіць гэты механізм больш эфектыўным.

Акрамя таго, абмяркоўвалася падтрымка еўрапейскай перспектывы для Беларусі і падрыхтоўка дарожнай карты збліжэння з ЕС і Радай Еўропы.

Святлана Ціханоўская падзякавала Піне Пічэрна за паслядоўную падтрымку Беларусі, у тым ліку за ўдзел у адкрыцці офіса і шэлтара ў Фларэнцыі, а таксама за асабістую салідарнасць з палітвязнямі.

Святлана Ціханоўская:
«Падтрымка такіх партнёраў, як Піна Пічэрна, дапамагае трымаць Беларусь у фокусе еўрапейскай палітыкі і нагадваць: без свабоднай Беларусі не будзе бяспечнай Еўропы».

Крыніца: Святлана Ціханоўская

Коратка  

• Сітуацыя з правамі чалавека ў Беларусі застаецца нязменна цяжкай: працягваюцца рэпрэсіі ў дачыненні да іншадумцаў, удзельнікаў пратэсных ініцыятыў, журналістаў і праваабаронцаў;

• аўтарытэтнымі міжнароднымі арганізацыямі вызначаныя грубыя парушэнні правоў чалавека і злачынствы супраць чалавецтва, учыненыя ўладамі Беларусі;

• нягледзячы на імкненне ўладаў Беларусі схаваць маштаб крымінальных і адміністрацыйных рэпрэсій, у ПЦ "Вясна" працягваюць паступаць даныя аб затрыманнях і пераследзе па палітычных падставах: "Вясне" вядома пра больш чым 8 000 асуджаных (у тым ліку 39 накіраваных на прымусовае псіхіятрычнае лячэнне) па палітычна матываваных крымінальных справах з 2020 года, сярод іх не менш за 1963 — жанчыны;

• летась былі асуджаныя не менш за 1 254 чалавекі, з іх 355 жанчын;

• колькасць палітвязняў па-ранейшаму крытычна высокая: на канец снежня 2025 года ў Беларусі ў месцах пазбаўлення волі знаходзіўся 1 131 палітвязень (з іх 167 — жанчыны). Агулам з траўня 2020 года рашэнні аб прызнанні палітвязнямі прымаліся ў дачыненні да 4 339 чалавек. 3 208 чалавек, з якіх 659 — жанчыны, ужо знаходзяцца на волі ў сувязі з адбыццём тэрміну, вызваленнем ад пакарання або ў сувязі са зменай меры стрымання;

• паводле звестак "Вясны", летась з рознымі відамі рэпрэсій, звязанымі з крымінальным або адміністрацыйным пераследам (затрыманнямі, допытамі, ператрусамі) сутыкнуліся не менш за 2 384 чалавекі. Амаль 30% рэпрэсаваных — жанчыны. Важна адзначыць, што гэтая колькасць не варта параўноўваць са звесткамі папярэдніх гадоў, бо з пачатку 2025 года кардынальна змяніліся ўмовы збору звестак пра рэпрэсіі: улады прыхоўваюць звесткі пра палітычна матываваны пераслед і перашкаджаюць дзейнасці збору такіх дадзеных;

• палітычных зняволеных у месцах няволі ўтрымліваюць у асабліва жорсткіх умовах, пад строгім кантролем, на іх накладаюцца не прадугледжаныя законам абмежаванні; у выніку многія палітвязні ў дысцыплінарным парадку пазбаўленыя дазволеных па законе пасылак, перадач, у тым ліку медыцынскіх, спатканняў з роднымі, мужам і жонкай, а таксама адвакатамі; перапіска палітвязняў адвольна абмежаваная. Не менш за трох палітвязняў працягваюць утрымліваць у рэжыме інкамунікада. На працягу года два палітвязні – Валянцін Штэрмер і Андрэй Паднябенны — загінулі ў калоніях. Агулам дзевяць палітвязняў памерлі ў калоніях і СІЗА;

• палітвязні падвяргаюцца прымусовай малааплочванай працы; пасля выхаду на волю па адбыцці пакарання яны трапляюць пад стражэйшы кантроль, які выходзіць за межы звычайнага нагляду за вызваленымі асуджанымі; правы асуджаных дадаткова абмяжоўваюцца наступствамі ўключэння іх у Пералік асоб, якія маюць дачыненне да экстрэмісцкай і тэрарыстычнай дзейнасці;

• суды працягваюць функцыянаваць у якасці інструмента рэпрэсій у дачыненні да фігурантаў палітычна матываваных адміністрацыйных, крымінальных і грамадзянскіх спраў. Незалежнасць судовай сістэмы страчаная;

• дзейнасць НДА і ініцыятыў па-ранейшаму рэгулярна адвольна крыміналізуецца;

• працягваецца пераслед за мірнае выказванне меркаванняў, а таксама пад выглядам барацьбы з тэрарызмам і экстрэмізмам;

• цягам года працягваліся рэпрэсіі ў дачыненні да журналістаў, супрацоўнікаў СМІ і блогераў;

• у Беларусі па-ранейшаму ажыццяўляюцца катаванні і прымяняюцца забароненае абыходжанне па палітычных матывах; няма выпадкаў расследавання і прыцягнення да адказнасці асоб, вінаватых у шырокамаштабных катаваннях і іншых найгрубейшых парушэннях правоў чалавека ў жніўні 2020 года і ў наступныя гады, на нацыянальным узроўні;

• дыскрымінацыя ў розных сферах захоўваецца, дзяржава не прадпрымае крокаў па яе недапушчэнні; улады дэманізуюць прадстаўнікоў ЛГБТК+, выяўляюць прававыя падставы для пераследу па прыкмеце сэксуальнай арыентацыі, гендэрнай ідэнтычнасці, рэпрадуктыўнага выбару;

• фальшывымі выбарамі ў лютым 2025 года ўлады працягнулі паўнамоцтвы А. Лукашэнкі на пасадзе прэзідэнта Рэспублікі Беларусь на новы пяцігадовы тэрмін.

Крыніца: ПЦ "Вясна"